भारतीय राजकारणात भाजपला सक्षम पर्याय देण्यासाठी उभारण्यात आलेल्या 'इंडि' (INDIA) आघाडीची सध्या मोठी कसोटी लागल्याचे चित्र विधानसभा निवडणुकीच्या सुरुवातीच्या कलांमधून स्पष्ट होत आहे. या आघाडीचा सर्वात मोठा आधारस्तंभ मानले जाणारे पश्चिम बंगालमधील तृणमूल काँग्रेस आणि तमिळनाडूतील द्रमुक (DMK) हे दोन्ही पक्ष आपापल्या बालेकिल्ल्यात कमकुवत होताना दिसत आहेत. प्रादेशिक अस्मिता आणि वर्चस्वाच्या जोरावर राष्ट्रीय स्तरावर भाजपला रोखण्याचे विरोधकांचे स्वप्न या निकालांमुळे धोक्यात आले असून, आघाडीच्या भविष्याबाबत आता गंभीर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहेत.
पश्चिम बंगालमध्ये ममता बॅनर्जी यांच्या नेतृत्वाखालील तृणमूल काँग्रेस हा भाजपच्या विस्तारवादाला रोखणारा सर्वात मोठा अडसर मानला जात होता. मात्र, सध्याचे कल पाहता तृणमूलला अपेक्षित यश मिळवण्यासाठी प्रचंड संघर्ष करावा लागत असल्याचे दिसते. बंगालमधील ही घसरण केवळ एका राज्यापुरती मर्यादित नसून, ती संपूर्ण देशातील प्रादेशिक पक्षांच्या बदलत्या स्थितीचा संकेत आहे. मतदारांचा कल बदलत असून, प्रस्थापित प्रादेशिक नेत्यांचा करिश्मा आता पूर्वीसारखा राहिला नसल्याचे यातून अधोरेखित होत आहे.
अशीच काहीशी चिंताजनक परिस्थिती तमिळनाडूमध्येही पाहायला मिळत आहे. मुख्यमंत्री एम. के. स्टॅलिन यांच्या नेतृत्वाखालील द्रमुक हा 'इंडिया' आघाडीचा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. तमिळनाडूतील त्यांच्या ताकदीमुळेच या आघाडीला राष्ट्रीय स्तरावर एक वजन प्राप्त झाले होते. मात्र, आता तिथेही स्पर्धा तीव्र सुरू झाली असून नवीन राजकीय शक्तींच्या उदयामुळे द्रमुकच्या वर्चस्वाला धक्का बसला आहे. या दोन्ही राज्यांमधील पडझडीमुळे 'इंडि' आघाडीची एकूण रचनाच आता कमकुवत वाटू लागली आहे.
या बदलत्या राजकीय परिस्थितीचा सर्वाधिक फायदा भाजपला मिळताना दिसत आहे. विरोधकांचे गड कमकुवत झाल्यामुळे भाजपला अशा राज्यांमध्ये शिरकाव करणे सोपे झाले आहे, जिथे एकेकाळी प्रादेशिक पक्षांचे निर्विवाद वर्चस्व होते. विरोधकांसाठी आता सर्वात मोठे आव्हान केवळ भाजपला रोखणे हे नसून, आपल्या आघाडीतील विखुरलेल्या शक्तींना पुन्हा एकत्र बांधून ठेवणे हे आहे. मतमोजणीच्या अंतिम टप्प्यात चित्र बदलण्याची शक्यता नाकारता येत नसली, तरी सध्याचे संकेत मात्र 'इंडि' आघाडीसाठी धोक्याची घंटा वाजवणारे आहेत.
